Πέθανε η Ιωάννα Κουτσουράδη, κορυφαία Ελληνίδα φιλόσοφος της Κωνσταντινούπολης

Έφυγε δύο ημέρες πριν συμπληρώσει τα 90 – Στο επίκεντρο του έργου της η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα

Μπορώ να το κάνω πιο δημοσιογραφικό, με πιο δυνατή εισαγωγή, καθαρότερη ροή και λιγότερες επαναλήψεις. Επειδή πρόκειται για ολοκληρωμένο άρθρο, κρατώ τα στοιχεία και τις δηλώσεις που μου έδωσες, αλλά βελτιώνω τη σύνδεση και τη γλώσσα.

Μία από τις σημαντικότερες μορφές της σύγχρονης φιλοσοφικής σκέψης στην Τουρκία, με διεθνή παρουσία και πολυετή δράση για την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η Ιωάννα Κουτσουράδη (İoanna Kuçuradi), πέθανε στις 2 Οκτωβρίου στην Κωνσταντινούπολη, δύο ημέρες πριν συμπληρώσει τα 90 της χρόνια.

Ελληνικής καταγωγής και γεννημένη στην Κωνσταντινούπολη, η Κουτσουράδη αφιέρωσε περισσότερες από έξι δεκαετίες στη φιλοσοφία, τη διδασκαλία και την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στο επίκεντρο του έργου της βρισκόταν σταθερά ο άνθρωπος: η αξία του, η αξιοπρέπειά του και οι προϋποθέσεις που του επιτρέπουν να αναπτύσσεται ελεύθερα ως προσωπικότητα.

Η σκέψη και η ακαδημαϊκή της δράση ξεπέρασαν τα σύνορα της Τουρκίας, καθιστώντας την μια προσωπικότητα με διεθνή παρουσία στον χώρο της φιλοσοφίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Από το Ζάππειο στη φιλοσοφία

Η Ιωάννα Κουτσουράδη γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 4 Οκτωβρίου 1936. Αποφοίτησε από το Ζάππειο και στη συνέχεια σπούδασε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Κωνσταντινούπολης, όπου έκανε και τα πρώτα βήματα της ακαδημαϊκής της σταδιοδρομίας.

Αργότερα βρέθηκε στο Ερζερούμ, στην ανατολική Τουρκία. Εκεί, εκτός από φιλοσοφία, δίδαξε σύγχρονη γερμανική ποίηση και λατινικά.

Το 1968 μετακινήθηκε στο Πανεπιστήμιο Χατζέτεπε της Άγκυρας, με το οποίο συνέδεσε ένα μεγάλο μέρος της ακαδημαϊκής της πορείας. Παρέμεινε εκεί έως το 2003, όταν συνταξιοδοτήθηκε, χωρίς όμως να εγκαταλείψει τη διδασκαλία και τη φιλοσοφική έρευνα. Τα τελευταία χρόνια δίδασκε φιλοσοφία και ανθρώπινα δικαιώματα στο Πανεπιστήμιο Μάλτεπε.

Παράλληλα, ανέπτυξε έντονη θεσμική και διεθνή δραστηριότητα. Διετέλεσε πρόεδρος της Φιλοσοφικής Εταιρείας της Τουρκίας και επίτιμη πρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Φιλοσοφικών Εταιρειών, ενώ από το 2010 συμμετείχε στη Διεθνή Επιτροπή κατά της Θανατικής Ποινής.

Προτομή της Ιωάννας Κουτσουράδη, έξω από το δημαρχείο Αλικαρνασσού 

Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια στο επίκεντρο

Ιδιαίτερη θέση στο έργο της Κουτσουράδη κατείχαν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Για την ίδια δεν αποτελούσαν απλώς ένα σύνολο κανόνων που κατοχυρώνονται από το δίκαιο, αλλά συνδέονταν άμεσα με ένα βαθύτερο ηθικό αίτημα: την προστασία της αξίας και της αξιοπρέπειας κάθε ανθρώπου.

Στον πυρήνα της φιλοσοφικής της προσέγγισης βρισκόταν η πεποίθηση ότι κάθε άνθρωπος πρέπει να έχει τις συνθήκες που του επιτρέπουν να μορφώνεται, να καλλιεργεί τις δυνατότητές του και να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του.

Υπό αυτή την έννοια, τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν οικουμενικό χαρακτήρα και δεν μπορούν να εξαρτώνται από την καταγωγή, τη θρησκεία ή το πολιτισμικό περιβάλλον ενός ανθρώπου.

Η Κουτσουράδη επέμενε επίσης στην πρακτική διάσταση των δικαιωμάτων. Η προστασία τους, σύμφωνα με τη φιλοσοφική της προσέγγιση, δεν εξαντλείται στις νομοθετικές προβλέψεις και στους θεσμούς, αλλά αφορά και την καθημερινή συμπεριφορά: τον τρόπο με τον οποίο κάθε άνθρωπος αντιμετωπίζει την ελευθερία, την αξία και την αξιοπρέπεια του άλλου.

Αυτή η σύνδεση της φιλοσοφίας με την καθημερινή ανθρώπινη εμπειρία αποτέλεσε ένα από τα χαρακτηριστικά της διδασκαλίας της.

Το συγγραφικό της έργο

Η Κουτσουράδη άφησε πίσω της πλούσιο φιλοσοφικό έργο, με μελέτες γύρω από τον άνθρωπο, την ηθική, τις αξίες, την τέχνη και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Στα γνωστότερα έργα της συγκαταλέγονται τα «Νίτσε και άνθρωπος», «Σοπενχάουερ και άνθρωπος», «Ο άνθρωπος και οι αξίες του», «Ηθική», «Κοιτάζοντας την τέχνη μέσα από τη φιλοσοφία» και «Ανάμεσα στα γεγονότα της εποχής».

Τουρκική προεδρία: «Ανεξίτηλη η παρακαταθήκη της»

Ο θάνατός της προκάλεσε σειρά συλλυπητήριων μηνυμάτων στην Τουρκία, με εκπροσώπους της πολιτικής ζωής να αναφέρονται τόσο στο φιλοσοφικό της έργο όσο και στη συμβολή της στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Ο επικεφαλής της Διεύθυνσης Επικοινωνίας της τουρκικής προεδρίας, Μπουρχανετίν Ντουράν, σημείωσε ότι η Κουτσουράδη κατείχε ξεχωριστή θέση στην πνευματική ζωή της χώρας.

«Με τις μελέτες της πάνω στη φιλοσοφία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, η αξιότιμη Κουτσουράδη κατείχε ξεχωριστή θέση στην πνευματική ζωή της χώρας μας και άφησε ανεξίτηλη στον χρόνο παρακαταθήκη με τα έργα και τους μαθητές της», ανέφερε.

Κουρτουλμούς: «Άφησε βαθύ αποτύπωμα στη χώρα μας και στον κόσμο»

Στη διεθνή διάσταση του έργου της αναφέρθηκε και ο πρόεδρος της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, Νουμάν Κουρτουλμούς.

«Έμαθα με θλίψη τον θάνατο της καθηγήτριας Ιωάννας Κουτσουράδη, μιας από τις ξεχωριστές προσωπικότητες που ανέδειξε η χώρα μας στη φιλοσοφία και τα ανθρώπινα δικαιώματα», ανέφερε.

Όπως πρόσθεσε, «με τη φιλοσοφική προσέγγισή της, που έθετε στο επίκεντρο την ανθρώπινη αξία και αξιοπρέπεια, συνέβαλε σημαντικά στα ανθρώπινα δικαιώματα και άφησε βαθύ αποτύπωμα στη χώρα μας και στον κόσμο».

Ομέρ Τσελίκ: «Η δασκάλα των δασκάλων»

Ιδιαίτερα προσωπικό ήταν το μήνυμα του εκπροσώπου του AKP, Ομέρ Τσελίκ, ο οποίος στάθηκε στη διδασκαλία και στην επιρροή της Κουτσουράδη στις νεότερες γενιές.

«Χάσαμε τη δασκάλα των δασκάλων, την καθηγήτρια Ιωάννα Κουτσουράδη. Είμαστε πολύ λυπημένοι», ανέφερε.

Ο Τσελίκ σημείωσε ότι η Κουτσουράδη δίδαξε τη φιλοσοφία ως «τέχνη του να είσαι άνθρωπος» και την περιέγραψε ως μια πολύτιμη δασκάλα που αφιέρωσε το έργο της στην προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

«Ήταν μεγάλη αξία. Αληθινός οδηγός. Θα τη θυμόμαστε σε κάθε λόγο για το “να είσαι και να παραμένεις άνθρωπος”», πρόσθεσε.

Μια ζωή αφιερωμένη στον άνθρωπο

Από τις αίθουσες του Ζαππείου και του Πανεπιστημίου Κωνσταντινούπολης μέχρι τα πανεπιστήμια της Άγκυρας και τη διεθνή φιλοσοφική κοινότητα, η πορεία της Ιωάννας Κουτσουράδη συνδέθηκε με ένα ερώτημα που παρέμεινε σταθερό σε ολόκληρο το έργο της: τι σημαίνει να αναγνωρίζουμε την αξία του ανθρώπου και να προστατεύουμε έμπρακτα την αξιοπρέπειά του.

Η απάντησή της δεν περιορίστηκε στα βιβλία και στις πανεπιστημιακές αίθουσες. Πέρασε στη διδασκαλία, στη δημόσια παρουσία και στην πολυετή δράση της για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Αυτή είναι και η παρακαταθήκη που αφήνει πίσω της: μια φιλοσοφία ΠΟΥ ΔΕΝ αντιμετώπιζε τον άνθρωπο ως αφηρημένη έννοια, αλλά ως αξία που οφείλει να προστατεύεται στην πράξη.

Γιατί αλλάζει φέτος νωρίτερα η ώρα; Το παράδοξο του 2027

Τα ξημερώματα της Κυριακής 25 Οκτωβρίου 2026, η Ελλάδα, όπως και οι υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εφαρμόζουν το σύστημα, επιστρέφει στη χειμερινή

Θάνατος Μαζωνάκη: Σοκάρει η απολογία της γιατρού – Πού αποδίδει την ανακοπή, γιατί δεν χρησιμοποίησε απινιδωτή

Τη νομιμότητα όλων των ενεργειών της, ακολουθώντας όλα τα πρωτόκολλα, υπερασπίστηκε η κατηγορούμενη γιατρός για το θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη, ακόμα και όταν

Συγκλόνισε ο Γιώργος Σαμπάνης: Χόρεψε ζεϊμπέκικο το «Ώρες Μικρές» στη μνήμη του Μαζωνάκη με δάκρυα στα μάτια

Μια ιδιαίτερα συγκινητική στιγμή εκτυλίχθηκε το βράδυ της Παρασκευής 2 Οκτωβρίου στο Κατράκειο Θέατρο Νίκαιας, κατά τη διάρκεια της μεγάλης συναυλίας του

Δένδιας: «Η ΝΔ είναι το μεγάλο λαϊκό κόμμα, είμαι υπηρέτης της παράταξης»

Μεγάλη προσέλευση καταγράφηκε στη συγκέντρωση του Νίκου Δένδια στον Άλιμο, το βράδυ της Παρασκευής 2 Οκτωβρίου.

Παρουσιάστρια έχει χάσει τον ύπνο της με ξανθιά καλλονή που μπήκε σφήνα στον γάμο της

Έντονη αναστάτωση φαίνεται πως έχει προκληθεί το τελευταίο διάστημα στην προσωπική ζωή γνωστής ξανθιάς παρουσιάστριας, η οποία μέχρι πρότινος θεωρούσε ότι ο